Het Politiek café van de PvdA Amsterdam organiseert een debat met als titel:

Henk Goetz, Annemarie Hoogland, Sonja Hauet, Erik Koldenhof

MOETEN DE STADSDELEN OP DE SCHOP? "Ja" riep iedereen….
maar als dat zou moeten, hoe dan? In 1998 werden de stadsdelen nog door de centrale stad gedwongen bestuurlijk te vernieuwen of te fuseren. Kunnen de stadsdelen die nog niet gefuseerd zijn, nu zelf beslissen of zij willen samenwerken of fuseren? Wat willen ze en wat is het beste?
De volgende inleiders hebben daar een gefundeerde mening over:

Annemarie Hoogland PvdA Stadsdeelvoorzitter Westerpark , zie speech
Erik Koldenhof VVD Stadsdeelvoorzitter Zuideramstel
Henk Goettsch PvdA Stadsdeelvoorzitter Slotervaart

De discussie werd geleid door Sonja Hauet, PvdA fractievoorzitter Oud-West

De debaters mogen in 10 minuten hun standpunten over het voetlicht brengen.

Anne Marie Hoogland: Hoe het gaat en hoe het beter kan
“Op zich zijn de zaken momenteel goed geregeld: dicht bij de bewoners, een hoop diversiteit tussen de verschillende stadsdelen biedt de mogelijkheid om op verschillende beleidsterreinen maatwerk te leveren. Bestuurders kunnen goed bereikbaar zijn, volksvertegenwoordigers zijn mensen die uit de buurt komen en de problematiek beleven.
Op de schop: Ja, want het kan altijd beter. Met name de enorme zooi bureaucratie hebben we nog niet opgelost. Na de indeling van de stadsdelen is bij de centrale stad toch nog een bulk geld en ambtenaren blijven zitten. Die kan beter in de deelraden worden ingezet.

400 man om de amenhang tussen 40 diensten te bewaken.
We werken op sommige terreinen onhandig met elkaar, nog veel onduidelijkheid en veel te veel overleggen. Dat kan wat mij betreft op de schop. De centrale stad heeft momenteel 40 diensten, die allemaal op hun eigen terrein invloed willen hebben, vaak bemoeinis waar een stadsdeel alleen maar last van heeft. Neem bijvoorbeeld de decentralisatie van het jeugdbeleid, de stadsdelen moeten zich ongans rapporteren aan de centrale dienst, wat levert dat op? Diensten werken langs elkaar heen en zijn in een continue domeinstrijd verwikkeld. Er is bovendien een bestuursdienst in het leven geroepen om te bewaken dat er integraal gewerkt wordt. Het is illustratief dat alleen al op die dienst we 400 ambtenaren werken. En die gaan ook nog eens over alle voorstellen heen!

Fusies lost dat probleem niet op.
Het kost gemiddeld 4 jaar en veel energie om de boel dan weer te stroomlijnen en dat is zonde van de tijd en energie. Wat mij betreft geen fusies, maar aan de slag om de bureaucratie op te lossen.”

Ik pleit voor een herschikking van de bestuursdiensten. Een sterke secretarie is OK en een flinke afslanking van de bestuursdiensten van de centrale stad. Bij de stadsdelen mag er wel wat meer bij en ze moeten meer financiele armslag krijgen. Het mes in overleggen met de centrale stad.

Erik Koldenhof, Zuideramstel, kersverse lijsttrekker VVD aldaar.
“Toen ik kwam trof ik een chaos aan, na de fusie van de twee stadsdelen waaruit ZuiderAmstel is voortgekomen. Inmiddels staat het allemaal weer op de rails.
Wat mij opvalt is dat alle stadsdelen op een eigen manier werken, je moet elke maand afstemmen met jan en alleman, in een poging ervoor te zorgen dat geen stadsdeel boven het maaiveld uitsteekt. De vraag is of dat allemaal effectief en efficient is. Het is absoluut zo dat het instituut stadsdelen grote voordelen heeft. Ik zou ze niet kwijt willen, maar ik pleit wel, in navolging van mijn partijgenoten, voor minder. Daarbij kijk ik naar de drie volgende aspekten: bewoner/ondernemer (MB: die woorden kwamen er tijdens de hele avond bij de VVD-er in één adem uit), organisatie en bestuur.

1. Bewoner/ondernemer snapt “diversiteit” niet en kleine stadsdelen moeten “bedelen als een junk”.
De bewoner/ondernemer ziet verschillende tarieven, verschillende procedures en verschillende regels (bijvoorbeeld bouwvergunningen). Ze zien andere voorwaarden en dat kun je als weldenkend mens niet bevatten. Ik vind dat zij recht hebben op een gelijke behandelig: zelfde niveau van dienstverlening en ik zie dat dat niet overal het geval is. Stadsdelen moeten hun eigen verantwoordelijkheid kunnen nemen en kunnen beter organiseren juist ook waar de problemen complexer worden. Grotere stadsdelen hebben meer financiële middelen en ruimte om die verantwoordelijkheid te nemen. Je hoeft als klein stadsdeel niet meer als een junk te bedelen om geld om de problemen op te pakken. Tevens zij gezegd dat grote stadsdelen toch ook buurtgerichter kunnen werken.

2. Organisatorisch: Klein is kwetsbaar, veel stadsdelen is duur
Klein maakt kwetsbaar, een vervanger voor iedere functie is niet altijd aanwezig, en zo kunnen zaken soms maandenlang blijven liggen. Meer stadsdelen meer secretarissen, meer bestuurders: duur. De centrale stad is heus niet van plan meer bevoegdheden aan de stadsdelen over te dragen, daarom is alleen het samenvoegen van meerdere stadsdelen een oplossing om groter en weerbaarder te worden. Daarnaast merken we dat automatisering ook heel veel zaken kan oplossen als het gaat om het contact met de bewoner/ondernemer en investeringen zijn in grotere stadsdelen beter te verantwoorden. Dat de fusie van stadsdelen ook veel geld kost is geen steekhoudend argument, je moet investeren en op de lange termijn zijn minder stadsdelen financieel gunstiger.
De ideale schaalgroote is met name vanuit de bedrijfsvoering bezien 75.000 – 100.000 inwoners.

3. Bestuur van de stadsdelen laat te wensen over, we vissen naar talent in een te kleine vijver.
De kwaliteit van de bestuurslaag laat te wensen over, grotere stadsdelen hebben een grotere vijver om talenten uit op te vissen. De burgers hebben meer behoefte aan kontakt met deskundige ambtenaren dan met raadsleden. Daarnast pleit ik voor wijkwethouders, buurtgericht werken wardoor de buurtsvereschillen toch voldoende aandacht krijgen. Sommige stadsdelen hebben al buurtcoordinatoren dat blijkt prima te werken, heel veel kan dan via die kanalen en hoeft niet meer via de deelraad. “

Henk Goetz: Bestuurders kan fors minder, schaalgrootte is prima, bevoegdheden daarop laten aansluiten.
“Stadsdelen zijn complexe dingen. Ik denk niet dat de discussie gaat over wel of geen stadsdelen. Het gaat erom de voordelen te versterken en de nadelen op te lossen. Het was bij de instelling van de stadsdelen een doelstelling om efficiecieny te vergroten en grote logge bestuursorganen op te delen met een politieke kop erop. De operatie is wel gelukt en na een pioniersfase kunnen we stellen dat we redelijk professioneel handelen. Dicht bij de burger is er een orgaan zodat elk gebied de aandacht krijgt die het verdiend er zijn geen vergeten gebieden meer. Toen ik kwam trof ik zwaar achterstallig onderhoud aan op allerlei terreinen omdat de central stad verzuimd had verder te kijken dan de ring.

Wat de schaalgrootte betreft, vind ik voor het beheer van de openbare ruimte met 30.000-40.000 inwoners goed te behappen is. Dat leidt ook niet tot inefficientie. Als het gaat om grootschalige stadsvenieuwingstrajecten dan is het goed om gebruik te maken van diensten van de centrale stad. Daar zijn best aardige praktijkvoorbeelden van. Maar het komt nog te vaak voor dat onduidelijkheid ontstaat wie wat mag bepalen. Een overweldigend overleg gekrakeel is dan het resultaat.

Bevoegdheden op maat brengen
Ik zou het wel begrijpen als de centrale stad hier en daar wat bevoegdheden weg zou halen. Een beetje meer naar het Rotterdamse model voor sommige beleidsterreinen. Laat de bestuurders formuleren wat ze willen, een programma van eisen, laat de centrale stad dit verder ontwikkelen en geef het stadsdeel de verantwoordelijkheid het te uit te voeren en te beheren.

“Fuseren daar is nog niemand beter van geworden.”
In het bedrijfsleven kom je dat ook niet meer vaak tegen, het enige wat wel werkt zijn overnames.
Wat die verschillen in tarieven betreft begrijp ik de VVD niet: het juist de VVD die pleit voor marktwerking. Ben je op sommige terreinen duurder dan moet dat gewoon uit te leggen zijn.

Minder deelraadsleden
Tot slot nog een punt: het aantal volksvertegenwoordigers bij de deelraden kan drastisch ingeperkrt worden. Op 80.000 mensen werken 12 bestuurders, 4 secretarissen, 80 raadsleden. Naast de bevoegdheden terugbrengen naar de schaal van het stadsdeel moet je ook het aantal raadsleden terugbrengen met zo’n 30%. Beleidsmatige zaken moeten we meer aan de centrale stad overlaten, uitvoering naar de deelraden.”

Zover de inleidingen, alle argumenten zijn nu wel al over de tafel gekomen, tijd voor de stadsdeelhouders op elkaars argumenten te reageren.

Dood in de pot, weg met de potjes
Anne Marie: “Beide heren hebben een blinde vlek voor de zaken die de stadsdelen hebben opgepakt breed gedragen door de burgers, die er anders nooit zouden zijn gekomen. Als het aan de centrale stad had gelegen was nu het Westerpark een groot asfalt parkeerterrein, had het cultuurbeleid in Oud-West en de Baarsjes geen kans gekregen en was de stedelijke vernieuwing in Zuid-Oost niet van de grond gekomen.
Minder bestuurders, zoals Henk bepleit is de dood in de pot.
Het gaat erom dat de centrale diensten af moeten van die potjes die ze beheren, dat moet naar het stadsdeelfonds, die kunnen dan bepalen waar ze hun geld het beste op inzetten.”

Erik en waar de bewoner/ondernemer op zit te wachten.
“Mensen hebben behoefte aan goed en deskundig overleg met ambtenaren of de bestuurders. Wat wil Henk nou eigenlijk: de eigen kleine schaal behouden en uitbesteden wat jezelf niet kunt? Dan krijg je dubbele projectleiders. Nee de stadsdelen moeten zelf in staat zijn om belangrijke zaken te regelen en moeten daarvoor voldoende kwaliteiten hebben. Dat vereist een zekere schaalgrootte.
Ik vind de stadsdelen een goede keus, je hoort mij niet zeggen dat ze weg moeten, dat we naar een Rotterdams model moeten waarbij de stadsdelen bijna niks te zeggen hebben, een farce! De ambtelijke organisatie moet beter, dat kan alleen efficient met grotere stadsdelen.”

Henk als garagehouder.
Op sommige beleidsterreinen moeten we juist meer bevoegdheden krijgen op andere kleinere. We moeten ons als en verkooporganisatie zien. We zijn de garage en niet de fabriek. Waar het te ingewikkeld is of expertise nodig is, of waar schaalvoordelen efficienter is of waar beter centraal ontwikkelt kan worden moeten we dat overlaten aan de centrale stad. We moeten in het stadsdeel niet allemaal willen doen. In de stad miegelt het van de figuren die van sommige zaken meer verstand hebben dan wij zelf. Het komt de kwaliteit ten goede die beter te benutten.”

Gewoon goed regelen en prioriteiten stellen
Anne Marie ergert zich aan het beeld dat kleine stadsdelen te kwetsbaar zijn. “Dat als even de onderwijsamtenaar zwanger is dit terrein voor een half jaar stil zou komen te liggen is onzin. Het is een kwestie van prioriteiten stellen en zorgen voor vervanging of inhuren van iemand als dat nodig. Dat kost wel geld, maar dat is het waard. Ook binnen de bestuursdient van de centrale stad tref ik regelmatig een post aan die even niet bezet is. Het komt in grote organisaties net zo hard voor.”
Erik valt haar bij: “als je een belofte doet aan de kiezer om bepaalde zaken te regelen, dan moet je dat gewoon organiseren en dan betaal je er maar voor.”

Voor de pauze is het tijd voor verduidelijkingsvragen uit de zaal en geen debat, Sonja Hauet is streng:

Wijkwethouders en wijkraden is dat duurder of goedkoper?
Erik: In Oud Zuid en Buitenveldert zijn er wijkraden die goed functioneren. Ik moet toegeven, het blijft een socialistisch idee, maar het werkt prima. Juist die kleinschaligheid van die raden maakt een vergroting van de stadsdelen mogelijk.

In den Haag is er geen bestuurlijke decentralisatie, wat is nu feitelijk de meerwaarde daarvan
Anne Marie: “Er zijn veel meer bevoegdheden gedecentraliseerd, dit biedt de bewoners de mogelijkheid om voor hun belangen op te komen en keuzes kunnen beter gemaakt worden. Hoe meer bevoegdheden zijn gedecentraliseerd, hoe meer politieke keuzes, hoe meer controle daarop moet worden georganiseerd. Dat kost natuurlijk geld maar het levert veel op. Ik las een paar weken geleden een artikel over de Staatsliedenbuurt van 25 jaar geleden. Eén zinnetje vertelt het hele verhaal: “nu is alles netjes opgeknapt”. In die tijd ging de ME er drie keer per week binnen om de zaak schoon te vegen. Nu “is alles netjes opgeknapt”. Daar hebben wij dan wel voor gezorgd.”
Henk Goetz stelt zich de vraag of dat allemaal zo nodig in de deelraad moet worden geregeld.
Erik: “Ambtenaren zijn er niet voor het beleid te bepalen, goed dat er een laag is ingebouwd om dat op stadsdeelnivo te kunnen doen.
Anne Marie: “Vertel dit verhaal aan je partijgenoten, Erik”, Erik: “Heb ik al zo vaak gedaan”

Zoveel politici, is er wel genoeg kwaliteit in de deelraden?
Anne Marie: “Dat heeft niet zoveel met schaalgrootte te maken. Grotere deelraden grotere besluiten, nog meer capabele mensen nodig. Als je kijkt naar de centrale stad: de wethouders: duiventil, de raadsleden struikelen over hun declaraties, wat is er makkelijker.”

De fortuinisten in de zaal wilden weten of de Deelraden niet een schaamlap vormen voor een disfunctionerende centrale stad?
Ze zeggen: “Voor de oorlog was alles beter. Kijk eens naar een Wibaut.” Anne Marie: “de complexiteit is toegenomen, de mondigheid van de burger eveneens. Men accepteert niet meer de autoriteit van één figuur. Alles laten regelen door de centrale gemeenteraad is gewoon niet meer van deze tijd.”

Wat heeft de fusie nu opgeleverd?
wil Thijs Reuter natuurlijk weten van de voorzitter van ZuiderAmstel, een ervaringsdeskundige. De prijzen van de afvalreiniging is nog steeds een van de hoogste van de stad?
Erik: “Inverdieneffecten zijn er” maar exacte cijfers heeft hij niet.

Na de pause brak de discussie los.

“Getallen fetisjisme, de burger interesseert het allemaal geen moer “
De mensen moeten niet vergeten waarom de deelraden zijn ingesteld. Bouwe houdt een gloedvol betoog om duidelijk te maken dat de grootte van het stadsdeel en de aantallen niet in interessant zijn voor de burgers. Met name de VVD fractie in de gemeenteraad bezondigd zich aan cijfer fetisjesme. Nu bepalen de burgers voor een veel groter deel de agenda van de ambtenaren. En bedenk: er zijn geen goedkopere ambtenaren dan deelraadsleden!

Langs elkaar heen werken
De burger ergert zich groen en geel aan regels en afspraken die niet kloppen of worden nagekomen. Zodra iets stadsdeeloverschrijdend is gaat veel mis. Een ondernemer kwam met een verhaal over een vrije busbaan, die eerst tot verassing van het ene stadsdeel gelijk met een andere wegopbreking zou worden aangelegd. uiteindelijk blijkt de GVB dat pas voor 2007 gepland te hebben. De halve straat open of niet, is van groot belang voor de ondernemers ter plekke. De centrale stad en de twee betrokken stadsdelen en het GVB wisten onderling niet wat er gepland was. Het was niet het enige voorbeeld waarbij er langs elkaar heen gewerkt werd.

Tot slot
In de afsluitende ronde kwamen de stokpaardjes van de panelleden weer naar voren: overleg circus, de te grote centrale stad, van Anne Marie; Henk blijft bij: terugbrengen van het aantal deelraadsleden en het op maat brengen van de bevoegdheden van de stadsdelen (uitbreiden waar mogelijk en inkrimpen waar noodzakelijk) en Erik die het laatste woord kreeg, gaf aan dat wat 20 jaar geleden goed was nu voor verbeter vatbaar is. Conclusie, er valt nog veel op de schop te nemen. Of dat nou gepaard gaat met fusies of niet er zal mog genoeg verbeterd kunnen worden aan samenwerking onderling en tussen de centrale stad. Aan het werk.

Voor meer informatie kijk op www.politiekcafeamsterdam.nl
Telefoon: Margreet Elings, voorzitter, 020-6833988/06-41504851
e-mail adres: melings@hetnet.nll

Rapporten: