1 mei 1890
door op 1 mei 2008
“Op het internationaal congres in 1889 te Parijs was het volgende besluit genomen: Een grote internationale manifestatie zal georganiseerd worden op een vaste dag, zodat in alle landen en in alle plaatsen tegelijk, op dezelfde overeengekomen dag, de arbeiders de publieke machten zullen opvorderen langs wettelijke weg de arbeidsdag te verkorten tot acht uur, en de andere besluiten van het internationaal congres uit te voeren”. Zo begint W.H. Vliegen het hoofdstuk over de eerste meibeweging in zijn boek ‘De dageraad der volksbevrijding’. In december 1888 had de American Federation of Labour in St.Louis al besloten een dergelijke manifestatie te houden op 1 mei 1890 en daarom werd voor deze datum gekozen. 1 mei was in Amerika traditioneel de dag waarop nieuwe arbeidscontracten ingingen.
Vandaag de dag wekt de viering van 1 mei weinig beroering. Ook niet in de ons omringende landen waar het een officiële vrije dag is en het nog breed gevierd wordt. Maar het besluit van de Internationale in Parijs had een verbazende indruk gemaakt schrijft Vliegen: “In alle landen stelden de bourgeoispers en de regeringen zich aan alsof tot de revolutie besloten was, en alsof op de dag van 1 mei een burgeroorlog uitbreken zou. Het was een enigszins eigenaardige tijd”. (……) “De arbeiders zelf waren in lange tijd zo wakker niet geweest. De reusachtige werkstakingen van de Westfaalse mijnwerkers, van de Engelse dokwerkers, in ons land weerspiegelt door de staking van de Rotterdamse bootwerkers, en in schier alle landen door geweldig veel stakingen, in Engeland kwamen er in 1890 ongeveer 1000 voor, hadden hun invloed niet gemist. De arbeiders dwongen langzamerhand respect af”.
In dat kader en in die tijd gezien kan men zich voorstellen dat de bourgeoisie schrok. Er werden vergaande maatregelen genomen: “De conservatieven in alle landen drongen aan op eenvoudig verbod van de manifestatie, die zij een internationaal complot noemden, en de meeste regeringen hadden daar wel oren naar. Vooral in Frankrijk was men ongerust. De Engelse bladen stuurden extra correspondenten naar Parijs, om te zien hoe het daar zou aflopen. De ‘Standaard’ schreef dat er veel kans was, dat de dag van 1 mei te Parijs in een politieke revolutie zou ontaarden”. (…..) “Patrimonium zond een manifest in de wereld dat aldus begon: Broeders, medewerklieden! De eerste mei nadert met rasse schreden. Door hen, die onrust zoeken te zaaien en u op de weg van de revolutie willen leiden, wordt gij opgeroepen tot een betoging tot het verkrijgen van een normale arbeidsdag. Hoewel wij ons over het al of niet wenselijke daarvan thans niet uitspreken, raden wij u dringend aan, neemt toch geen deel aan die betoging, maar blijft rustig aan uw arbeid; die betoging kan u niet doen verkrijgen, wat tot verbetering van de toestand van de werklieden leiden kan, maar zal slechts oproer en verzet tegen de door God gestelde overheid teweeg brengen”. Het stuk eindigde met: “Gedoopten in de naam van Jezus Christus, doet die doop geen schande aan door de roepstem te volgen van hen, die, als zij hun vaandel ontplooien, u slechts de leus der revolutie voorhouden: geen God, geen meester!”.
Ook in ons land werd op veel plaatsen het houden van een optocht geweigerd. Leeuwarden en Amsterdam waren een uitzondering. Overal nam de politie een vijandige houding aan en in Amsterdam trok zij alle biljetten van de muur. In Italië, Oostenrijk en Frankrijk waren de soldaten uitgerust met scherpe patronen. Kortom er was in dat jaar in heel Europa een geweldig vrees voor de 1 mei manifestatie. In Nederland werd door de Sociaal Democratische Bond (SDB) een manifest verspreid dat geheel gericht was op de achturige arbeidsdag. Het 1 mei-nummer van ‘Recht voor Allen’ bevatte een krachtig gedicht dat ‘aan de heersers’ heette. Het begint als volgt:
‘Gij hebt ons belaagd en ge hebt ons bedrogen,
Ge hebt ons gebruikt voor wat vuil is en laag;
Ge hebt ons van Godsdienst en Deugd voorgelogen
En hebt ons behandeld naar aanbod en vraag.
Ge hebt onze kind’ren vroegtijdig bedorven,
Ge hebt aan de dochters van ons u verhoerd;
Gij hebt onze zonen als moorders geworven
En hebt ze als beesten ter slachtbank gevoerd’.
Het gaat nog vele strofen zo door en eindigt dan met:
‘Dat is alles op ’t heden, wat wij van u vragen,
Door u, bourgeoisie, thans de keuze gedaan:
Ons wetten gegeven, die ’t leven doen dragen,
Of – de wraak van het volk op uw schouders gelaân!
Ondanks allerhande tegenwerking, zoals het weigeren zalen ter beschikking te stellen, werd de 1 mei manifestatie van 1890 overal een groot succes. In Leeuwarden waren 10.000 mensen op de been. In Amsterdam was er alleen een bijeenkomst in Plancius. Ook Rotterdam had maar één bijeenkomst. In Friesland werd veel gestaakt. Op 2 mei gingen de arbeiders weer rustig aan het werk. Niks geen revolutie. De bourgeoisie had zich voor niks druk gemaakt.
Bron: W.H. Vliegen. De dageraad der volksbevrijding. 1922, 2e druk. Uitgever: Ontwikkeling (Amsterdam).
Vliegen was één van de oprichters (de 12 apostelen) van de SDAP. Als enige nog levende gaf hij in 1946 bij de oprichting van de PvdA persoonlijk toestemming de SDAP op te heffen.
Bouwe Olij
1 mei 2008
