Op 30 mei werd Mariëtte Hamer gedegen aan de tand gevoeld in het Politiek Café PvdA Amsterdam. Centraal stond de vraag “Wat wordt de nieuwe lijn van de PvdA Tweede-Kamer fractie volgens?” Peter Gortzak (FNV Vice-voorzitter) fungeerde als haar sidekick op de bank in Studio 80 om haar visie vanuit vakbondskant te belichten. Jan van Eeden voorzag het gesprek namens de werkgroep samen met de volle zaal van de nodige prikkels en startte met de vraag die iedereen bezighield: hoe krijgen we als kiezers en leden weer vertrouwen in de PvdA, opdat we na afloop van het kabinet met opgeheven hoofd de kiezers tegemoet kunnen treden.

1. We maken van dit kabinet een succes voor de PvdA
“Laten we helder zijn” waren de eerste woorden van de fractievoorzitter van de PvdA in de Tweede Kamer. "We zitten nu één jaar in dit kabinet. We hebben een regeerakkoord, gemandateerd door de PvdA leden. We gaan daar een succes van maken! Ik ben er trots op dat VVD leider Rutte, dit kabinet het meest linkse vindt sinds Den Uyl. Dat linkse imago moeten we laten schitteren. Dat doen we samen: onze bewindslieden, mijn fractie en de partij.

2. Zekerheid t.a.v. instandhouding sociale stelsel.
Naar de inhoud moeten we er nog schepje bovenop doen en ons sociale gezicht profileren. We moeten onze kroonjuwelen bewaken (flets of niet): de AOW, Minimum loon, Ontslagrecht, WAO en kinderopvang. Bovenal verlangen de mensen zekerheid ten aanzien de zaken die we zo hard hebben bevochten.

3. “Bring back the politics”
We moeten keuzes maken, laten zien waar we voor staan, de droom die je wil verwezenlijken. Je niet laten regeren door issues en hypes, door vorm, imago, marketing en houding. Duidelijk maken waar jouw visie voor staat en hoe je die denkt te kunnen verwezenlijken. Geen 10 dingen maar vooral zijn een:

Partij van de Sociale Vooruitgang.
We zijn een partij die vooruitgang nastreeft en daarbij sociale rechtvaardigheid de belangrijkste plek geven. Boven neoliberale, economische en nationalistische motieven. We willen vooruit, samen, maar nemen verantwoording voor onze droom en onze visie en knokken daarvoor. Soms winnen we, soms verliezen we. “

Gedraai
De zaal slaat aan: “Hoe moet ik de mensen al dat gedraai uitleggen” reageert een langdurig liefdevol lied uit de zaal recht vanuit zijn hart. Mariëtte kijkt, zoals zij dat allen kan, quasi verbaasd. “Als je een droom hebt en die wil je verwezenlijken gaat dat in kleine stapjes, helaas. Je kunt de wereld niet van de een op de andere dag veranderen. Je moet compromissen sluiten en dat is gebeurd. Gelukkig heeft het congres zich erachter geschaard. Dan rest mij dus niet anders dan te zorgen dat het akkoord wordt uitgevoerd en daar waar rek is en/of geen afspraken zijn gemaakt moet ik proberen zoveel mogelijk van ons verkiezingsprogramma in de wacht te slepen. Vergeet niet dat de SP niets van haar verkiezingsbelofte in klare munt heeft omgezet.

Door stelselmatig duidelijk te maken wat ons standpunt is, wat we in sommige gevallen hebben moeten inleveren en waarom, moeten we voorkomen dat onderhandelingen optisch altijd verlies lijken op te leveren. Zo worden we uiteindelijk altijd degene zich in de verdediging voelt gedrongen.”
De zaal roept op zo snel mogelijk geïnformeerd te worden om daarin ook een rol te kunnen spelen kennelijk schiet de wekelijkse PvdA nieuwsbrief, die de laatste tijd hier helemaal bol van staat nog steeds te kort.

“Is het geen goed plan om wat we bij de onderhandelingen in de wacht gesleept hebben nog eens goed op een rij te zetten?” Mariëtte zal daar nog naar kijken. Een blik op de PvdA site onder “de resultaten” geeft toch al een aardig beeld van wat we hebben binnengehaald. Daarnaast poogt Rutte ook al duidelijk te maken dat ook het CDA water bij de wijn heeft moeten doen.

De “draai” van Bussemakers
“Bij knokpartijen vallen wel eens slachtoffers. Jet heeft onderschat dat het besluit om pre-embryo’s ook te laten testen op een bepaald gen, door de CU wordt geïnterpreteerd als het stelselmatig uitbreiden van criteria voor het “afkeuren” van pre-embryo’s. De Christen Unie vreest hier voor een glijdende schaal. Ook onze woordvoerder Arib is van mening dat er grenzen zijn. Het besluit is niet meteen van tafel, maar weer op tafel ter bespreking in een principiëlere context. Ik zie dit niet als gedraai: we staan voor het besluit, Bos zei ook: het is een goede brief. “
Uw verslaggever neem even de proef op de som, hoe verhoudt zich dit met Mariëtte’s startpleidooi: Vooruitgang op medisch terrein, maar dan wel sociaal en zekerheid bieden: toch ook grenzen stellen en met een standpunt komen. De discussie komt in hevigheid naar boven, en dat lijkt ook in de lijn Hamer: we moeten er nu politiek van zien te maken: Geen geneuzel over brieven en procedures, maar wie neemt nu welke stelling in, wie bepaalt de grenzen. Dat zijn politieke keuzes en die behoren in een politiek debat te worden opgelost, eerst in het kabinet dan in de Kamer. Ik heb sterk het gevoel dat zonder deze brief geen debat was geweest. Dit punt grenst aan afspraken in het regeerakkoord; we moeten zorgen dat we de grenzen op een voor ons idee best mogelijke plek kunnen vastleggen. Het is nu zaak deze affaire niet in de ijskast te laten belanden (zoals Marijnesse in Buitenhof daags na het debat suggereerde).

Succes komt met kleine stappen.
“We barsten van de ideeën, maar we zijn een beetje lamgeslagen. We moeten trots zijn op onze beweging vol van klassieke progressieve idealen die we vanaf het begin hebben gehad. Grote idealen, die we nog steeds moeten verwezenlijken, maar slechts kunnen in kleine stapjes.
We weten buitengewoon makkelijk aan te geven waar het nog beter kan en zijn amper in staat om wat we bereikt hebben aan de man te brengen. Een voorbeeld: Ik kwam tien jaar geleden in de tweede kamer en kreeg VVE (Voor- en Vroegschoolse Educatie in mijn portefeuille. Er was 2 miljoen mee gemoeid en er zou op worden bezuinigd. Ik nam het dossier ter hand en het werd me al snel duidelijk dat dit typisch ons onderwerp was. Sinds 10 jaar is er dankzij ons veel veranderd en nu staat er een half miljard euro op de begroting voor dit “kinderen eerst” beleid. Het zou ons met grote trots moeten vervullen.

Op links: Profileren en samenwerking
“De PvdA is uniek in het politieke landschap, we onderscheiden ons aan de linkerkant van de SP, omdat we een “JA”-partij zijn en we voor vooruitgang zijn. Van GroenLinks omdat we niet in neo-liberaal beleid geloven (zie bv de ontslagrecht discussie). Aan de rechterkant is profileren minder moeilijk als het gaat om de traditionele partijen. Ten aanzien van de partijloze bewegingen zoals Verdonk en Wilders ligt dat veel moeilijker.”

Eerst de linkse samenwerking. Martin Verbeet zit in de zaal en is zojuist met de SP in een coalitie gestapt. Hij ondervindt de verandering in opstelling bij de SP t.o.v. anderhalf jaar geleden. Ze willen inmiddels ook echt meedoen en verantwoording nemen. Dat ervaart hij als een positieve ontwikkeling. Mariëtte ziet dat alle ledenpartijen ook ter linker zijde in een neerwaartse lijn zijn beland. “Ruzie op links is niet in ons belang. Ik heb inmiddels Jan Marijnisse op de koffie gehad, om te kijken of we elkaar op korte termijn kunnen helpen bij ondersteunen van elkaars moties en op de lange termijn plannen kunnen maken. Voor de zomer hebben we een nieuwe afspraak. Met Femke zal ik een soortgelijke afspraak gaan maken.”
Mariëtte beziet de ontwikkelingen op rechts met grote zorg. “Wilders heeft een duidelijk issue, hij zet daarbij mensen tegen elkaar op. Maar tevens verdedigt hij standpunten waar wij het mee eens zijn, er is meer dan alleen anti-moslim (of anti-Koran zoals hij het noemt). Verdonk heeft nog geen programma, het is een raadsel op welke wijze zij het vertrouwen van zoveel mensen naar zich toe kan trekken. Haar one-issue is: Ik hou vast aan wat ik beloof. Dat is gemakkelijk zolang je niks belooft. In het debat over een van haar kroonjuwelen als minister afgelopen week, de desastreuze inburgeringsvoorzieningen heeft ze niet eens het woord genomen.” Zie Tweede Kamer 21-5-2008

Leiderschap
Dat brengt ons bij de discussie over leiderschap. Is Verdonk een goede leider. Marijnisse, zo geeft de discussieleider aan is een “natuurlijke” en binnen zijn partij onmiskenbare leider. “Ja, zegt Hamer, hij kan vanuit de luxe positie van de oppositie ook op zijn manier het verzet leiden op de regeringsmacht en dat al jaren lang. Bos is de leider van de PvdA en met een politiek leider op Financiën is dat is zowel gemakkelijk als lastig. Gemakkelijk omdat hij op de centen zit en op die wijze het beste resultaat voor de PvdA kan proberen te bereiken. Maar deels is het ook ongemakkelijk, omdat hij de standpunten (compromissen en regeringsakkoord) uit het kabinet moet verdedigen en geen Sinterklaas kan spelen. We hebben afgesproken ikzelf of Lilianne Ploumen het PvdA geluid krachtiger naar voren zullen brengen. Wat ook leiderschap vergt is de durf om keuzes te maken. Het lijkt wel of elke plan uit minstens 10 punten moet bestaan. We zijn goed in de inhoud, maar de verpakking laat te wensen over. Rijtjes van 10 punten kunnen mensen niet onthouden. Je moet je bovendien niet vastbijten in de instrumenten, de middelen maar het doel voor ogen houden en communiceren.”

FNV is zichtbaar blij met Mariëtte
Peter Gortzak, vice voorzitter FNV schuift aan bij Mariëtte op de bank. “In de afgelopen periode hadden we niet de steun van iedereen binnen de PvdA, maar van Mariëtte hebben we die voor meer dan 100% gehad en nog en daar zijn we zeer blij mee. Dat neemt niet weg dat de FNV haar eigen afwegingen maakt en niet per definitie achter de PvdA staat. Congies met andere partijen zijn wel denkbaar, zelfs met het VVD en PVV kunnen we zaken doen als dat de belangen van de werknemers ten goede komt. We moeten elkaars agenda en zelfstandigheid respecteren. In veel thema’s kunnen we elkaar vinden en de samenwerking met Mariëtte is prima.“

De werkvloer
De discussieleider is niet snel overtuigd: “Is de werkvloer wel zo tevreden met dit kabinet. Veel stakingen en harde woorden en zijn de leraren, de politie en de zorg nu tevreden?”
Mariëtte kan zich enig ongenoegen toch wel voorstellen. “De lerarensalarissen zijn jaren achtereen achtergebleven. Met de PvdA in de regering ontstaat dan een hoog verwachtingspatroon. We hebben veel bereikt, maar ook hier gaat het om stappen die we gaan maken, het gaat niet in een keer.”
Peter Gortzak: “Nou moeten we de ontevredenheid ook weer niet overdrijven. We zijn er met de minister immers wel uitgekomen en het gaat hier niet alleen om de centen. Denk aan grootte van de klassen, verharding van het gedrag van de leerlingen, toestand van de schoolgebouwen. Het is belangrijk dat de leraren daar zelf ook over mee (kunnen) gaan praten.”
Mariëtte is zelf de initiatiefneemster geweest van de onderwijsenquête, nog tijdens de formatie wist ze dit punt voor elkaar te krijgen. “Het onderzoek naar het onderwijs is belangrijk gebleken en de resultanten zijn geaccepteerd. De centrale conclusie is dat de autonomie van de schoolbesturen en het blauwdruk denken moet worden doorbroken. We moeten mensen op de werkvloer meer serieus nemen.”

Hoe winnen we de volgende verkiezingen?
De brandende vraag na dit vlekkeloze betoog blijft toch ingegeven door een gevoel van, wat we ook doen, we worden links er rechts ingehaald, hoe kunnen we ooit de verkiezingen tot een succes maken? Mariëtte heeft in die tien jaar van haar kamerlidmaatschap de ups en downs meegemaakt. Ook zij kan er soms geen touw aan vastknopen. Het verband tussen kabinetsbeleid, conjunctuur, personen en verkiezingsuitslag is ongewis. “Ik weet het, het is een oude tutten opmerking, maar ik heb het allemaal zien passeren. De PvdA staat het volgende te doen:
1. aan het eind van de rit moeten we kunnen bogen op een goed aantal successen, die duidelijk maken dat de inbreng van de PvdA de moeite waard was en is.
2. een aantal idealen kiezen die we in de vitrine plaatsen
3. De mensen opzoeken met heldere simpele verhalen, We zijn de partij van de mensen.”

Stemadvies vakbeweging
In Noorwegen heeft de vakbeweging een eisenpakket samengesteld en de partijen gevraagd duidelijk te maken op welke wijze zij de eisen ondersteunt. Op grond daarvan heeft zij een voorkeur uitgesproken, met succes voor de sociaal democraten. Is zoiets in Nederland ook denkbaar, wil de werkgroep Politiek Café weten. Peter: “Nee, we hebben een andere organisatiegraad, een veel pluriformer politiek landschap, en de vakbeweging is pluriform”.

Vergrijzing van Vakbeweging en PvdA, hoe lossen we dat op?
De vakbeweging zoekt nieuwe manieren om de jeugd aan zich te binden. Initiatief in dat kader is FNV-Jong dat georganiseerd is in netwerkvorm. De toename van jeugd is er, maar nog een beetje mager. Overigens breidt de FNV sterk uit doordat de ouderenbond (ANBO).

Ontslagrecht geen dingetje
Mariëtte reageert op de kritiek van Femke Halsema op de opstelling rond het ontslagrecht. “Verdedigen we niet te zeer de bestaande belangen?” wordt ook in de zaal naar voren gebracht. Mariette: “Mensen die al lang aan de kant staan worden niet tegengehouden door de mensen die reeds werken. De rechten die we hebben opgebouwd gaan breder dan het ontslagrecht. Je moet daarin ook meenemen: het investeren in je ontwikkeling / training, opbouwen dossier en functioneringsgesprekken. Het ontslagrecht is geen “dingetje” dat we even moeten oplossen. Het is een samenhangende verworvenheid waar we voor moeten knokken. Het is bewezen dat het soepeler maken van ontslag als eerste ten koste gaat van ouderen en bv alfahulpen. Het helpt geen mensen aan extra banen en brengt veel mensen onzekerheid. We moeten alles proberen om mensen aan het werk te krijgen en niet door ander mensen makkelijk uit het werk te zetten.

Emancipatie en kinderopvang
De zaal neemt het woord en legt haar het vuur aan de schenen over ons emancipatie ideaal. Schiet je daarin niet tekort als je de discussie rond de kinderopvang bekijkt.
“Dan ken je me slecht” gaat Mariëtte resoluut in de aanval. “Mijn portefeuille in de kamer is al jaren kinderopvang en als er iets is waar ik me sterk voor maak is het wel de positie van de vrouwen op de arbeidsmarkt en de zaken die dat moet bevorderen. Denk aan kinderopvang, Verlofregelingen, Deeltijd+ voor vrouwen aan het werk, maar ook heb ik aan Plasterk het Plan voor de Man aangeboden. Ik hoop dat mijn dochter over tien jaar samen met haar man de opvoedrol kan en gaat invullen. Zie voor het 10 punten tellende (?) “plan voor de man!” .

Terug naar de kinderopvang. Juist deze week zijn we er in geslaagd nog eenmalig 1,6 miljard euro extra in de kinderopvang beschikbaar te maken bovenop het bedrag dat in het coalitieakkoord voor kinderopvang is uitgetrokken. Omdat zonder maatregelen de overschrijding tot 1,2 miljard per jaar zou oplopen en om kinderopvang ook in de toekomst betaalbaar en toegankelijk te houden neemt het kabinet daarom maatregelen ten aanzien van gastouderbureaus en gastouderopvang (bv meer opgeven dan gewerkt wordt, hogere vergoedingen dan in de sector gebruikelijk). Ook wordt een hogere bijdrage van de ouders gevraagd, een heel klein beetje meer van de hogere inkomens, met name als het gaat om het tweede kind.” Zie ook nieuws op PvdA website

Zorgen over bescherming van de privacy
Uit de zaal kwam de vraag over het bericht dat Nederland (relatief) meer taps plaatst dan de VS. (op 14 maart 2004 melde iemand in een reactie op een blogger “Naar schatting ongeveer 20.000 taps per jaar, dat is ongeveer tien maal zoveel als in de hele USA.” . Onlangs kwam dit bericht weer boven zie nu.nl
Mariëtte verklaart dat juist deze week over dit onderwerp een voorstel van het kabinet door de PvdA is afgestemd. Over dit specifieke geval is ze niet op de hoogte maar ze zal dit ter sprake brengen bij de woordvoerder van Dam.

Instandhouden van de koopkracht
FNV heeft samen met de werkgevers een wensenlijst aan het kabinet overhandigd, waarbij o.a. de verhoging van het BTW tarief gevraagd werd uit te stellen. Mariëtte begon met te stellen dat het kabinet voor 2008 geen rooskleurig beeld heeft geschetst. “Het gaat de fractie niet om het middel (BTW verhoging uitstellen) maar om het doel. Het gaat om koopkracht van de laagste inkomens en de ouderen te beschermen. Welke maatregelen daarvoor worden gekozen wordt momenteel bezien en beoordeelt op basis hetgeen we willen bereiken voor de specifieke inkomensgroepen.”

Na een twee uur durend interview, waarin een bonte mengeling van onderwerpen de revue passeerde, kon ik met opgeheven hoofd Amstel 80 verlaten. Mariëtte heeft een overtuigend verhaal, goede focus op de sociale vooruitgang. Aan ons de taak haar in een moeilijke klus te steunen.

Voor meer informatie over het politieke Café van de PvdA:
Margreet Elings, voorzitter van het maandelijks Politiek Café van de PvdA
Telefoon 020-6833988 of mobiel 06-41504851
E-mail melings@hetnet.nl

Volgende keer is het weer op de derde vrijdag van de maand op 20 juni een is Monica Sie, voorzitter van de Wiarda Beckmanstichting op bezoek over de Beginselen.